Czym ocena odbiorcy różni się od oceny bankowej
Bank ma dostęp do BIK, żąda od klienta dokumentów i liczy przepływy na cały okres kredytu. Dostawca zwykle dostaje tylko NIP, zamówienie i czasem obietnicę szybkiej płatności. Musi więc oprzeć się na danych publicznych, czyli na odpisie z KRS, białej liście VAT i sprawozdaniu złożonym w Repozytorium Dokumentów Finansowych.
| Element | Bank udzielający kredytu | Dostawca udzielający kredytu kupieckiego |
|---|---|---|
| Horyzont | Lata, cały okres spłaty | 30 do 60 dni, odnawiany przy każdej dostawie |
| Dane | Dokumenty od klienta, BIK, rachunki | Rejestry publiczne, sprawozdanie, własna historia wpłat |
| Zabezpieczenie | Hipoteka, zastaw, poręczenie | Przedpłata, krótszy termin, limit, czasem weksel |
| Reakcja na pogorszenie | Renegocjacja umowy | Zmiana warunków przy następnym zamówieniu |
| Kto podejmuje decyzję | Analityk kredytowy według procedury banku | Finanse i sprzedaż, często w jeden dzień |
Ta różnica ma praktyczny skutek. Nie potrzebujesz pełnej analizy kredytowej dla każdego odbiorcy. Potrzebujesz szybkiego odczytu kilku miar i zasady, kiedy wracasz do decyzji.
Co liczyć i dlaczego
Sprawozdanie spółki z KRS pobierzesz bezpłatnie z przeglądarki Repozytorium Dokumentów Finansowych. Z bilansu i rachunku zysków i strat wystarczą cztery miary.
- Płynność bieżąca, czyli aktywa obrotowe podzielone przez zobowiązania krótkoterminowe. Poniżej 1 oznacza, że krótkoterminowe długi są większe niż majątek, który szybko zamienia się w gotówkę.
- Zadłużenie ogółem, czyli zobowiązania i rezerwy podzielone przez sumę aktywów. Powyżej 80 do 90 procent spółka działa głównie na cudzych pieniądzach, także Twoich.
- Rentowność netto, czyli zysk netto podzielony przez przychody. Strata nie wyklucza sprzedaży, ale zmniejsza bufor na gorszy kwartał.
- Cykl płacenia dostawcom, czyli zobowiązania z tytułu dostaw podzielone przez przychody i pomnożone przez 365. To najbliższa dostawcy miara, bo pokazuje, ile dni spółka średnio przetrzymuje pieniądze innych dostawców.
Ostatni wskaźnik w wersji uproszczonej liczysz od przychodów, bo koszty zakupu nie zawsze są w sprawozdaniu wydzielone. Do porównania odbiorców wystarczy, o ile liczysz go wszędzie tak samo.
Hurtownia A i dystrybutor B z liczbami
Obie spółki proszą o 60 dni terminu i obroty rzędu 150 000 zł netto miesięcznie. Dane są przykładowe, ale zbudowane tak, jak wyglądają typowe sprawozdania małych spółek handlowych.
| Pozycja ze sprawozdania | Spółka A | Spółka B |
|---|---|---|
| Przychody netto | 18 000 000 zł | 9 500 000 zł |
| Zysk lub strata netto | 360 000 zł | minus 210 000 zł |
| Aktywa obrotowe | 3 200 000 zł | 1 100 000 zł |
| Zobowiązania krótkoterminowe | 2 000 000 zł | 1 450 000 zł |
| Aktywa razem | 4 500 000 zł | 2 400 000 zł |
| Zobowiązania i rezerwy razem | 2 600 000 zł | 2 300 000 zł |
| Zobowiązania z tytułu dostaw | 1 300 000 zł | 1 150 000 zł |
Wskaźniki wychodzą tak.
| Wskaźnik | Spółka A | Spółka B | Co to znaczy dla dostawcy |
|---|---|---|---|
| Płynność bieżąca | 1,60 | 0,76 | B nie pokryje krótkich długów majątkiem obrotowym |
| Zadłużenie ogółem | 57,8% | 95,8% | B ma 100 000 zł kapitału własnego na 2,4 mln zł aktywów |
| Rentowność netto | 2,0% | minus 2,2% | B traci na sprzedaży, A ma niewielki, ale dodatni bufor |
| Cykl płacenia dostawcom | 26 dni | 44 dni | B już dziś płaci innym blisko półtora miesiąca |
Jaka decyzja z tego wynika
Spółka A uzasadnia termin 60 dni przy limicie odpowiadającym mniej więcej dwóm miesiącom obrotu, czyli około 300 000 zł netto, z przeglądem po nowym sprawozdaniu. Spółka B prosi o termin dłuższy niż jej obecny cykl płacenia, ma stratę i prawie zerowy kapitał. Rozsądniejsza jest częściowa przedpłata albo 14 dni z limitem 75 000 zł i powrót do rozmowy po dwóch terminowych wpłatach.
To nie są sztywne progi. Hurtownia z wysoką marżą może przyjąć większe ryzyko niż dystrybutor z marżą 4 procent. Ważne, żeby decyzja była zapisana razem z danymi, na których ją oparłeś, bo za pół roku ktoś zapyta, dlaczego B dostał 14 dni, a nie 60.
Opóźnienie danych i luki
Sprawozdanie za rok obrotowy spółka składa do KRS kilka miesięcy po jego zakończeniu. W listopadzie czytasz więc zwykle dane za poprzedni rok. Jeśli sprawozdania brak, to sam w sobie jest sygnał, nie neutralna informacja. Sprawdź też odpis z KRS (zmiany zarządu, wzmianki o postępowaniach) i status na białej liście VAT, bo zmieniają się szybciej niż bilans. Różne źródła danych opisuje strona o źródłach danych w ratingu.
Twoja własna historia wpłat
Najlepszym uzupełnieniem sprawozdania są Twoje rozrachunki. Odbiorca o słabym bilansie, który od dwóch lat płaci w 25 dni, może zasługiwać na więcej niż spółka o lepszych wskaźnikach i trzech opóźnionych fakturach w ostatnim kwartale. Ocena zdolności kredytowej firmy ma sens tylko razem z tym, co widzi Twój dział należności.
Ocena A do E z uzasadnieniem zamiast ręcznego liczenia
Liczenie czterech wskaźników dla jednego odbiorcy zajmuje kwadrans. Dla 150 odbiorców to kilka dni pracy, a za rok trzeba to powtórzyć. Ratingi czyta odpis KRS, białą listę VAT i sprawozdania z Repozytorium Dokumentów Finansowych, a wynik pokazuje jako ocenę A do E. Przy każdym czynniku widzisz źródło i datę odczytu, więc wiesz, czy ocena opiera się na zeszłorocznym bilansie, czy na wczorajszej zmianie w KRS. Zasady punktacji opisuje metodologia ratingu.
Przy odbiorcy zapisujesz rodzaj płatności, termin, własny limit i datę kolejnego przeglądu. Gdy ocena zmieni się po zatwierdzeniu warunków, odbiorca trafia do kolejki przeglądu, a Ty dostajesz alert e-mail. Cały portfel wgrywasz z CSV albo XLSX razem z kwotami należności, co opisuje strona o zarządzaniu należnościami. Jak przełożyć ocenę na kwotę, pokazuje poradnik o limicie kupieckim.
Pełna ocena obejmuje spółki z KRS, poza bankami, ubezpieczycielami i funduszami. Jednoosobowe działalności nie składają sprawozdań do KRS, więc dostają identyfikację i sygnały z białej listy VAT. Plany zaczynają się od 299 zł netto miesięcznie za 50 odbiorców, szczegóły są w cenniku.
Załóż kontoJak ocenić zdolność kredytową firmy, której jestem dostawcą?
Pobierz ostatnie sprawozdanie spółki z Repozytorium Dokumentów Finansowych i policz płynność bieżącą, zadłużenie ogółem, rentowność netto oraz cykl płacenia dostawcom. Dodaj odpis z KRS, status VAT i własną historię wpłat. Na tej podstawie ustal termin, limit i datę kolejnego przeglądu, a decyzję zapisz.
Czy mogę sprawdzić firmę w BIK jako dostawca?
Raport BIK o cudzej firmie wymaga jej zgody, więc jako dostawca zwykle go nie dostaniesz bez współpracy odbiorcy. W praktyce opierasz się na danych publicznych, czyli KRS, białej liście VAT i sprawozdaniach, a przy dużych kwotach możesz poprosić odbiorcę o dokumenty albo zabezpieczenie.
Jaki wskaźnik jest najważniejszy dla dostawcy?
Dla dostawcy najwięcej mówi cykl płacenia dostawcom, bo pokazuje, ile dni spółka średnio przetrzymuje pieniądze firm takich jak Twoja. Jeśli odbiorca płaci innym po 45 dniach i prosi Ciebie o 60, ryzyko opóźnienia jest wyższe niż wynikałoby z samej płynności czy zysku.
Co zrobić, gdy firma nie złożyła sprawozdania?
Brak sprawozdania traktuj jako sygnał ryzyka, nie jako brak informacji. Poproś odbiorcę o dokumenty finansowe albo zaproponuj krótszy termin lub częściową przedpłatę do czasu ich otrzymania. W Ratingi brak dokumentów obniża kompletność danych i nie daje podstaw do dobrej oceny.